การจัดการศึกษาใน ศศช.
การจัดการศึกษาเพื่อชุมชนเพื่อชุมชนในเขตภูเขา หรือที่เรียกกันว่า การจัดการศึกษาสำหรับชุมชนบนพื้นที่สูง
ภายใน ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา แม่ฟ้าหลวง ( ศศช.) แต่เดิมใช้หลักสูตรประถมศึกษาเพื่อชุมชนในเขตภูเขา พุทธศักราช 2524 ถูกยกเลิกไปและใช้หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2544 โดยจัดการศึกษาตั้งแต่ระดับประถมศึกษาปีที่ 1 ถึงมัธยมศึกษาปีที่ 3
เป็นเวลา 9 ปี ตาม พ.ร.บ. การศึกษาภาคบังคับ พุทธศักราช 2545การจัดการศึกษาภาคบังคับสำหรับชุมชนบนพื้นที่สูง ในบางพื้นที่ยังอยู่ในความรับผิดชอบของงานการศึกษานอกโรงเรียน
ซึ่งเป็นการจัดการศึกษาที่เป็นไปตามหลักการของการจัดการศึกษาสำหรับชุมชนบนพื้นที่สูงและเป็นไปตามข้อจำกัด คือ
1. เป็นการจัดการศึกษาในลักษณะศูนย์การเรียนที่มีครูอาสาสมัครดูแลและจัดการศึกษาอยู่เพียง 1 2 คน
2. ลักษณะสภาพของชุมชนอยู่ห่างไกลจากความเจริญและเป็นพื้นที่ทุรกันดาร ขาดโอกาสที่จะได้รับการบริการพื้นฐานจากรัฐ
ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวไทยภูเขา หลากหลายเผ่าพันธ์
3. การจัดการศึกษาที่ดำเนินการตลอดมาได้กำหนดหลักการไว้ว่าเป็นการจัดการศึกษาเพื่อชีวิตและสังคม
ใช้ชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้มุ่งแก้ปัญหาชีวิตความเป็นอยู่ไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
หลักสูตร ศศช.ในปัจจุบัน
1. หลักสูตรที่ใช้เป็น หลักสูตรท้องถิ่นที่สอดคล้องกับความเป็นอยู่ของชุมชน โดยชุมชนมีส่วนร่วมในการคิด และปฏิบัติ ตามวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน เพื่อให้ชุมชนเกิดความภาคภูมิใจในประเพณีและวิถีชีวิตของชุมชนและเกิดความหวงแหน
ช่วยกันอนุรักษ์ให้คงอยู่สืบไป
2. สอดแทรกความรู้เรื่องคุณธรรม และจริยธรรม โดยบูรณาการเข้ากับหลักสูตรการเรียนรู้ ให้กับผู้เรียนโดยเริ่มจากเด็กนักเรียน และนักศึกษา
3. หลักสูตรในชุมชน ที่ใช้สามารถนำไปปฏิบัติได้จริง และเกิดผลประโยชน์ต่อผู้เรียนอย่างสูงสุด โดยผู้เรียนจะได้รับความรู้จากหลักสูตรชุมชน
ที่คนในชุมชนช่วยกันคิดขึ้น
จุดเด่นของ ศศช.
1. ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา แม่ฟ้าหลวง ในแต่ละแห่งนั้นมีจุดเด่นคือ เป็นศูนย์การเรียนที่จัดตั้งให้อยู่ในชุมชน และอยู่ใกล้ชิดกับ
ชุมชนมากที่สุดทำให้ สามารถสนองความต้องการของชุมชนได้อย่างรวดเร็ว และถูกต้องตามความต้องการมากที่สุด
2. หน้าที่และความรับผิดชอบของศูนย์การเรียนชุมชนในแต่ละแห่งก็จะมีรูปแบบที่เป็นแนวทางเดียวกัน โดยจะจัดการเรียนการสอน
ตามแนวทางของ พรบ . การศึกษาและนโยบายของสำนักงาน กศน. ในส่วนกลาง โดยจะจัดการเรียนการสอนหลากหลายรูปแบบควบคู่กัน โดยใช้หลักสูตรของชุมชน เน้นการคิดและการปฏิบัติร่วมกับชุมชน ตามแนวคิดและปรัชญาของการศึกษานอกโรงเรียน คือ การคิดเป็น
ทำเป็น " ให้ครูผู้สอนได้มีกิจกรรมทำร่วมกันกับชุมชน เพื่อส่งเสริมให้ชุมชนเข้มแข็งและพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน
สภาพการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน
1. การจัดกิจกรรมในห้องเรียน
- จัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน
- จัดการเรียนการสอนโดยเน้นกิจกรรมและท่าทางประกอบ
- จัดการเรียนการสอนโดยการให้ นักเรียนและนักศึกษาได้ร่วมกันแสดงความคิดเห็นและมีส่วนร่วมในการเรียน
- จัดกิจกรรมอื่นๆ เช่น โครงงาน , การทำสื่อ , การอบรมสัมมนา ฯลฯ
2. การจัดกิจกรรมภายนอกห้องเรียน
- กิจกรรมการสำรวจสิ่งแวดล้อม
- กิจกรรมการเข้าค่าย และฝึกอบรมต่าง ๆ
- กิจกรรมการเข้าร่วมประเพณีประจำเผ่า หรือ ชุมชนใกล้เคียง
- กิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกันโดยการปฏิบัติจริงและเรียนรู้จากผู้รู้ในชุมชนและจากภูมิปัญญาท้องถิ่น
- การทำโครงการต่างๆที่ตัวผู้เรียนให้ความสนใจและเกิดประโยชน์ต่อตัวผู้เรียนมากที่สุด
- กิจกรรมสนทนาภาษาไทย และเดินสอนตามบ้าน
- กิจกรรมการพัฒนาหมู่บ้าน และศูนย์การเรียนฯ
- กิจกรรมการประชุมประจำเดือน และจัดเวทีประชาคม
- กิจกรรมตามประเพณี วัฒนธรรมของชนเผ่า
- กิจกรรมร่วมงานนอกสถานที่ เช่นการแข่งขันกีฬา วันสำคัญต่างๆ
การวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้
ู้1. นักเรียนและนักศึกษา ศศช . ใช้เกณฑ์การวัดผลและประเมินผลจากสื่อการเรียนการสอน หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานบนพื้นที่สูง ( ศศช .) พร้อมทั้งมีการเทียบโอนเข้าสายสามัญ
2. ผู้ไม่รู้หนังสือ ได้ใช้สื่อการเรียนการสอน และแบบประเมิน โดยเน้น พัฒนาการด้านการพูด , พัฒนาการด้านการฟังพัฒนาการด้านการอ่าน , พัฒนาการด้านการเขียน , การเข้าร่วมกิจกรรม , ความเฉลียวฉลาดในการแก้ไขปัญหา , ความสนใจในการเรียนรู้ โดยสอนให้ผู้เรียนคิดเป็น และทำเป็น
3. นักศึกษาสายสามัญ มีการวัดผลและประเมินผล ดังนี้คือ การเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนการสอน , การเข้าร่วมกิจกรรมโครงงาน และการสอบ
ปลายภาค กล่าวคือกิจกรรมการเรียนการสอนเป็นการเพิ่มทักษะให้กับนักศึกษา ในกระบวนการเรียนรู้ กิจกรรมโครงงานเป็นการฝึกให้นักศึกษา คิดเป็น ทำเป็น และฝึกกระบวนการกลุ่ม การสอบปลายภาคเป็นการทดสอบภาคทฤษฎี
4. นักเรียนประถม ในโครงการเด็กประถมกลับบ้าน จะวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้จากพฤติกรรม ที่เปลี่ยนแปลงไปหลังจากเข้าร่วมโครงการ โดยมุ่งหวังให้เด็กประถมเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาชุมชน เช่นการใช้ภาษาไทยในครอบครัว , สุขลักษณะในครัวเรือนการอยู่ร่วมกัน
พร้อมทั้งปลูกฝังแนวความคิดต่างๆ ในการดำรงชีวิต แล้วให้นักเรียนประถมไปถ่ายทอดสู่คนในครอบครัว และชุมชนต่อไป
5. ผู้ผ่านการอบรมวิชาชีพระยะสั้น ดำเนินการติดตามผลหลังจากจบการอบรมแต่ละวิชา โดยมุ่งหวังให้ ผู้ผ่านการอบรมวิชานั้นๆ สามารถนำ
ความรู้ และทักษะที่ได้รับจากการอบรมไปขยายผล เพื่อนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้จริง อีกทั้งสนับสนุนให้มีการตั้งกลุ่มอาชีพต่างๆ
ขึ้นในชุมชน เพื่อความเข้มแข็ง และยั่งยืนของชุมชนต่อไป
6. การวัดผลและประเมินผล การจัดการศึกษาอื่นๆ ดำเนินการโดยมุ่งเน้นให้ผู้ผ่านการอบรม หรือการเรียนการสอน นำความรู้และทักษะ
ที่ได้รับจากการอบรมหรือการเรียนการสอน ไปใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อตนเอง และชุมชน
 
แบบบันทึกกิจกรรมต่าง ๆ ในศูนย์การเรียน
- สมุดบันทึกการปฏิบัติงานประจำวัน
- ข้อมูลพื้นฐานชุมชน ( รายชื่อประชากร และรายละเอียด )
- สมุดบันทึกการตรวจเยี่ยม (สมุดนิเทศ)
- สมุดเซ็นเยี่ยม
- ระเบียนผู้ไม่รู้หนังสือ
- ระเบียน นักเรียน ศศช .
- ระเบียน น.ศ. ศศช .
- ระเบียน น.ศ. สายสามัญ
- ระเบียนเด็กประถม ในโครงการประถมกลับบ้าน
- หลักสูตรที่ใช้ในการจัดการเรียนการสอน
- แบบทดสอบนักเรียน / นักศึกษา
- แบบบันทึกต่างๆ เช่น ป.พ. |
